ساختمان بانک ملی به وسیله هنریش‌، معمار آلمانی‌، بین سال‌های ۱۳۰۰تا ۱۳۱۰، در زمان رضاخان پهلوی ساخته شد. برای نخستین بار در آن زمان‌، در معماری بناهای دولتی، از تلفیق معماری باستانی ایران و معماری اروپا استفاده‌شد.

    به استناد تصویری در کتاب معماری ایران در عصر پهلوی ، نگارش پرویز رجبی درسال ۱۳۵۵، ساختمان اولیه در یک نگاه کلی دارای ترکیب یک شکل بوده است‌. در سال‌های بعد ،که اطلاع دقیقی از تاریخ آن در دست نیست‌، بخش مختصری باظاهری کاملاً هماهنگ به یال شمالی ساختمان متصل شد و ترکیب پیشین بنا را به هم زد. نمای اصلی ساختمان دارای خصوصیات بارز معماری هخامنشی است‌.

    ورودی اصلی نسبت به کل نما حجمی بیرون زده و کمی مرتفع ‌تر دارد. این ورودی شامل دو بازشو است‌، یک پیشین با سقف تزیین شده و کمی مقعرکه مقدمه ورود به یک هال بیضی شکل است‌. ارتفاع این هال حدوداً چهار و نیم متر است‌. دو یال متقارن‌، شامل هفت اتاق در یک سمت و پنج اتاق در سمت دیگر، در دو طرف این هال دو بازوی اصلی ساختمان را تشکیل می‌دهند که در انتهای هر کدام پلکانی عریض تعبیه شده‌است‌. سه مدخل طاقی کم عرض‌، هم محور با ورودی‌، هال بیضی شکل را به سالن اصلی متصل می‌سازد. این سالن با ارتفاعی حدود ۱۲ متر دارای شش ردیف ستون به قرینه و با ابعاد متفاوت است‌. قطورترین آن‌ها یک متر عرض و دو متر طول و باریک ترینشان ۵۰ سانتی متر قطر دارد. در هر طرف این سالن، که بخش مربوط به کارکنان است‌، نور از طریق پنجره‌های شمالی و جنوبی تأمین می‌شود. نوعی سیستم تهویه‌ای در زیر پنجره‌ها تعبیه شده که با شبکه‌های فلزی زیبایی آراسته شده‌است‌. انتهای سالن اصلی نیز با سه مدخل طاقی دیگر به تعدادی اتاق باز می‌شود. در سمت شمالی هال بیضی شکل‌ نیز پلکانی عریض ارتباط مستقیم این هال را با طبقه بالا برقرار می‌سازد. از هال مرکزی طبقه بالا از طریق سه بازشو ،که قسمت فوقانی آن‌ها مانند مدخل‌های پایینی هلالی شکل است و به تراس کم عرضی باز می‌شود، دید مستقیم به سالن اصلی امکان پذیر شده است‌. به استثنای تالار اصلی‌ نقشه فضاهای این دو طبقه تا حد زیادی مشابه‌اند. این بنا در مجموع شامل دو طبقه و یک زیر زمین است‌.

    از لحاظ سبک و گونه‌های شاخص معماری دنیا، این بنا را به روشنی می‌توان تلفیقی از معماری باستانی ایران در دوران هخامنشی و معماری باروک اروپا دانست که کلیساها از بارزترین نمونه‌های آن هستند. درب‌های اصلی و چهار ستون عظیم سنگی با سر ستون‌های گاو شاخ‌دار مربوط به دوره باستان از سایر اجزا چشم‌گیرتر است و داخل بنا نیز انواع تزیینات خاص معماری هخامنشی در گوشه و کنار به چشم می‌خورد.در حالی که سالن اصلی ،خصوصاً به واسطه سقف بلند و تزیین شده آن و هم‌چنین نورگیرهای عمومی دیواره‌ها، بلافاصله فضای کلیساهای باروک اروپا را تداعی می‌کند.

    نمای اصلی سنگی است‌. این نماها دارای ازاره‌های سنگ تیشه‌ای ناهم رنگ با سنگ نما و هم‌چنین ازاره‌های مرمری در بخش ورودی‌، به ارتفاع حدوداً دو متر، است‌. سایر نماها آجری با تزیین گل دوازده پر هخامنشی است‌.
    این ساختمان از ابتدا با عنوان بانک ملی ایران بنا شد و از آن زمان تا کنون کاربری آن حفظ شده است‌. پس از انقلاب اسلامی نیز به عنوان صندوق پس انداز بانک ملی ایران از آن بهره برداری شده است‌. جدا از دو شیر سنگی که در دو طرف ورودی به چشم می‌خورد و در سال‌های اخیر با رنگ طلایی مرمت شده‌است‌ تزیینات بنا عمدتاً مربوط به دوره باستان هستند. ستون‌ها و سربازهای هخامنشی‌، هم‌چنین گل‌های هشت و دوازده پر هخامنشی‌، که در داخل و خارج بنا بسیار تکرار شده‌اند، از این جمله‌اند. از تزیینات دیگر به کار رفته در بنا گچ بری‌های ظریف و هنرمندانه را می‌توان ذکر کرد.

    کنگره‌ها و تیرکش‌های بلند بام که از معماری هخامنشی بهره برده‌، در نما تأثیر زیادی گذاشته است‌. دو بازشوی چوبی سیاه رنگ‌، در عین سادگی‌، کاملاً با شخصیت وزین و پر جلال معماری نما هماهنگ است‌. از جزییات جالب و دیدنی در بخش هال ورودی‌ چراغ بیضی شکل نسبتاً بزرگی است که در طبقه بالا نیز از نور آن در کف استفاده می‌شود.