ضلع شمالی حصار ارگ تهران، پیش از آن که میدان توپ‌خانه جدید درسال ۱۲۸۴ ه. ق، احداث شود، به خندق و بیابان بیرون شهر منتهی می‌شد، چون در سال مذکور شهر توسعه یافت و باروهای قدیمی ویران شد و خندق‌ها نیز پر شدند. بیابان شمالی ارک به میدان بزرگ مربع مستطیل تبدیل و محل استقرار توپ‌ها و توپچی‌ها شد و میدان توپ‌خانه قدیم (میدان ارگ‌) به نام میدان توپ‌خانه جدید شهرت یافت‌. میدان توپ‌خانه میدانی وسیع و بزرگ است که امروزه، میدان امام خمینی نامیده می‌شود. این میدان پیش از این میدان سپه خوانده می‌شد.

    این میدان در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه‌، به دستور میرزا تقی خان امیرکبیر صدر اعظم و با نظارت محمد ابراهیم خان معمار باشی (محمد ابراهیم خان آذربایجانی وزیر نظام دایی کامران میرزا) تجدید بنا شد و نام آن را به طور رسمی میدان توپ‌خانه گذاشتند. این میدان چندین بار بازسازی شده‌است‌. بنای ابتدایی و یک نواخت و منظم آن خراب شد و در سمت غرب آن ساختمان نظمیه و در طرف شرقش بنای بانک شاهنشاهی بر پا شد. سپس در ضلع شمالی، ساختمان شهرداری ساخته شد و پس از آن در جنوب‌، اداره بی سیم پهلوی بنیان گذاری شد. مجدداً نظمیه تغییر شکل یافت‌، ظاهرش تجدید بنا گردید و در ضلع جنوب غربی اداره راهنمایی و رانندگی ساخته شد. بانک شاهنشاهی با ساختمان جدید به صورت بانک بازرگانی درآمد و در اواخر، که بی‌سیم پهلوی تغییر شکل داده شد، بنای اولی تخریب و جایش را به بی‌سیم و کاریر داد. بلدیه نیز به شهرداری تبدیل و خاک برداری شد و تا کنون چیزی در آن ساخته نشده است‌.  همچنین مرکز آن که بارها شکل عوض کرد، زمینش پایین و بالا و درختانش زیاد و حوضش از یک آب‌گیر و دو آب‌گیر تغییر یافت و بیش از یک متر و نیم از حوض اول بالاتر آمده است‌.

    در بالای هر انبار توپ‌، اتاقی با یک در و دو پنجره قرار داشت که به ایوان باریکی که نرده های آهنین داشت ، راه داشت‌. در بالای طاق در و پنجره ها نقش برجسته شیر و خورشید گچ‌بری و رنگ آمیزی شده بود و حاکی از این بود که این بناها به دولت تعلق دارد. لب پشت بام اتاق‌ها نیز با نرده‌های گچی قالبی تزیین شده بود. ساختن بناها و دروازه‌ها و سردرهای اطراف آن حدود ۱۰ سال طول کشید و به دستور اعتماد السلطنه درسال ۱۲۹۴ ه. ق، به کلی پایان یافت‌. در وسط میدان، تقریباً به همان اندازه که امروزه هم دیده می‌شود، باغچه و استخر بزرگی وجود داشت که اطراف آن با طارمی‌ها و نرده هایی محصور بود. نرده‌ها عبارت بود از تفنگ‌های سرپری که، چون دیگر از آن استفاده نمی شد، آن‌ها را به وسیله لوله های آهنی به‌هم متصل کرده به شکل محجر درآورده بودند.

     از شمال میدان امام‌خمینی‌، خیابان فردوسی‌، از شمال شرقی لاله‌زار و اکباتان‌، از جنوب شرقی امیرکبیر و ناصرخسرو، از جنوب غربی باب‌همایون و از غرب آن خیابان امام‌خمینی منشعب می‌شود.
    اینک در این میدان‌، به جز بنایی قدیمی که روزی محل بانک شاهی بود و امروزه به بانک تجارت تغییر یافته‌، بنای قدیمی دیگری باقی نمانده است‌.  در ضلع جنوب غربی این میدان ایستگاه مترو به چشم می خورد. همچنین سراسر ضلع جنوبی آن را ساختمان وزارت پست و تلگراف و تلفن گرفته است و میدان به منطقه مرکزی تبدیل شده است که به سراسر تهران راه دارد.

    دبیرستان مروی قسمتي از عرصه موقوفه حاج محمدحسین‌خان‌، فرزند بایرام‌علی‌، است‌. حاج محمدحسین‌خان مروی‌که به خان مروی مشهور بود مدت‌ها در قفقاز، ترکستان و مرو سکونت داشته است‌. چون اهالی مرو اغلب اهل تسنن بودند و خان مروی علاقه فراوانی به خاندان اهل بیت (ع‌) و مذهب تشیع داشت‌ محیط مرو را برای سکونت خود مناسب تشخیص نداد و بعد از آن‌که مرو و سرخس به دست روسیه تزاری افتاد و آزار و اذیت مسلمانان افزایش یافت‌ مقدمه برای کوچ گروهی از روحانیان و رجال دینی آن دیار به ایران فراهم گردید.

    محمدحسین‌خان نیز در شمار این افراد بود که به سوی تهران روانه شد. زهد و تقوای این مرد متدین سبب شهرت او بین مردم گردید. مرحوم خان مروی فرزندی نداشت و نیز علاقه بیش از حد او به اصول و مبانی مذهب سبب گردید که قسمت اعظم اموال خود را به ایجاد مدرسه‌ای برای طلاب علوم دینی تخصیص دهد و نیز قسمتی دیگر را وقف غلامان و کنیزان خویش کند. به این ترتیب‌، اولین گام برای تأسیس دبیرستان مروی‌، که بعدها پس از مرگ وی ایجاد گردید، برداشته شد.

    مدرسه مروی که قسمت اصلی آن در پشت مدرسه کنونی واقع بوده است‌، در زمان حیات خان مروی بنیان‌گذاری‌شد. روایت می‌کنند که برای بنا نهادن اولین سنگ مدرسه مروی‌، محمدحسین‌خان‌، عده کثیری از رجال و دانشمندان و فقهای دوران خویش را دعوت کرد تا در حضور ایشان نخستین سنگ‌ بنا نهاده شود. وی در آغاز، چنین گفت که می‌خواهم کسی به این کار اقدام کند که تا به حال نماز صبحش ترک نشده باشد. از حاضران کسی خود را داوطلب نکرد تا این که خود او قدم جلو گذاشت‌.
    زمینی که هم اکنون، محل دبیرستان مروی و سایر موقوفات است‌ به وسیله خان مروی وقف گردید، اما خود او نتوانست ساختمان مدرسه مروی را به پایان رساند و چون عازم سفر ارومیه بود کار نیمه تمام مدرسه را به حاج میرزا مسیح استرآبادی‌، که از روحانیان و علمای آن عصر تهران بود، سپرد و چگونگی ساخت و استفاده بنا را نیز به عهده او نهاد. محمدحسین‌خان بعد از سفر ارومیه به تهران برگشت و در همین شهر وفات یافت‌.

    حاج میرزا مسیح ساختمان را وقف مدرسه علوم دینی کرد و نیز قسمتی از آن را به مسجد اختصاص داد و برای امامت و تدریس از دانشمندان و علمای وقت دعوت به عمل آورد. سرانجام، حاج میرزا مسیح به ترغیب و تحریک مردم به قتل گریبایدوف (سفیر روسیه بعد از جنگ دوم ایران و روس در سال ۱۲۴۳ ه.ق‌) و یارانش که قصد داشتند دو زن تازه مسلمان گرجی را از خانه آصف‌الدوله‌، حاکم تهران‌، بیرون آورند و به گرجستان بفرستند متهم گردید و بر اثر ضعف حکومت قاجاریه و نیز نفوذ بیش از اندازه همسایه شمالی‌ این فرد روحانی از ایران تبعید و به عتبات فرستاده شد.

    مدرسه خان مروی که از اولین دارالعلم‌های قرن سیزدهم هجری به شمار می‌رود، شامل جلوخان‌، سردر، دالان و صحن وسیع مربع مستطیل شکل است که در وسط ضلع شمالی آن ایوان خوش طرحی پشت ایوان اتاق‌های بزرگ مدرسه قراردارد. در وسط هر یک از اضلاع شرقی و غربی مدرسه‌ اتاق بزرگی جایگزین ایوان شده است که از آن‌ها نیز به عنوان کلاس استفاده می‌شود. در قسمت‌های دیگر صحن ،که دارای چند باغچه و حوض بزرگ است‌، حجره‌های محل سکونت طلاب قرار دارد. در قسمت جنوبی صحن‌، ایوان و شبستانی وسیع با محرابی رفیع و آب انباری بزرگ در زیر آن قرار دارد و تا قبل از لوله کشی آب تهران مورد استفاده عمومی بود. در ایوان مقابل در ورودی مدرسه و در بالای اتاق درس‌، که دارای مقرنس کاری زیبایی است‌، به خط نستعلیق روی کاشی خشتی لاجوردی‌، پس از کتیبه بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم‌، چند خط متون قرآنی نوشته شده است‌. کتیبه منظوم دیگری در سه سطر با خط نستعلیق روی خشت کاشی با زمینه لاجوردی نوشته شده که معرف ساختمان عظیم مدرسه و به نام بانی آن است‌. در دو طرف بنا، دو لوح کاشی خشتی بزرگ دارای قصیده منظومی به زبان عربی در توصیف ساختمان مدرسه و تجلیل از فتح‌علی‌شاه قاجار نصب شده است‌. در این کتیبه نام طاق کسری آورده شده و به منظور بیان عظمت‌ مدرسه مروی، که به نام بانی آن ( مدرسه فخریه) هم خوانده می‌شود، با طاق کسری (ایوان مدائن‌) مقایسه شده است‌.

    مدرسه و ملحقات آن جمعاً ۱۴۵۰۰ مربع مساحت داشته و باغ مروی در شمار موقوفات این مدرسه نیز بوده ‌است که بازارچه مروی در نزدیکی آن قرار داشته و، در زمان رضا شاه ،دبستان و دبیرستانی نیز در محل آن احداث گردیده است‌.  چون منظور واگذارنده و واقف این مدرسه تخصیص آن به تدریس علوم فقهی بود، از دیگر دانشمندان فقهی عصر، حاج میرزا محمد اندرمانی‌، برای تولیت آن دعوت به عمل آمد.
    در هنگام تولیت مرحوم حاج میرزا محمد اندرمانی‌، مدرسه مروی رونق گرفت و کم‌کم به صورت مرکز مهم دینی و تحقیقی تهران و بلکه ایران در آمد. اکثر طلاب ، که از شهرستان‌ها و روستاها برای تحصیل به تهران رو می آوردند، راه مدرسه مروی را در پیش می‌گرفتند.

    مدرسه مروی در ابتدا ، محلی پر درخت بود که به نام باغ مروی شهرت یافت و با وجود آن‌که ویژه طلاب بود، مردم محلات از هر سن و طبقه‌ای‌، به علت زیبایی این باغ و نیز کمبود فضای سبز عمومی‌ برای گردش و تفرج از آن استفاده می‌کردند و روزهای تعطیل خویش را برای هواخوری در آن‌جا می‌گذراندند.

    نهالی که خان مروی قریب ۹۰ سال پیش کاشته بود، سرانجام در سال ۱۳۲۵ ، بارور گردید و دبیرستان مروی تأسیس شد و رسما شروع به کار کرد. این مدرسه دارای آرم و سرود ملی مخصوص و مجهز به آزمایشگاه‌های زیست‌شناسی‌، شیمی‌، فیزیک و ... است‌.  در زمان ساخت مدرسه ظرفیت ۳۰۰ نفر پیش بینی شده بود. هم اکنون، گروهی از طلاب دینی در آن تحصیل می کنند. این مدرسه دارای کتابخانه ای‌ با کتاب‌های قدیمی است‌.