
کاخ بهارستان یا عمارت مجلس شورای ملی نه تنها نهاد وفاق ملی و قانون گذاری بوده است؛ بلکه از نظر معماری نیز مظهر سبک معماری محکم و استوار با ترکیبی از سنت و تجدد در ارگ حکومتی تهران بوده است. بنای اولیه کاخ توسط میرزا مهدی خان شقاقی، ملقب به ممتحن الدوله درسال ۱۲۹۸ ق، برای میرزا حسین خان مشیرالدوله، ملقب به سپهسالار نخست وزیر ناصرالدین شاه، ساخته شد. در آخرین سال حکومت سلسله قاجار، یعنی درسال ۱۳۰۳ ش، استاد جعفر خان معمار باشی نمای غربی ساختمان را با آجر به سبک باروک اجرا کرد.
پس از آتش سوزی سال ۱۳۰۹ در سمت جنوبی ورودی ساختمان، لئون، معمار فرانسوی و دستیارش بوریس مجسمه ساز، آن قسمت را به سبک نئوکلاسیک پارلمان فرانسه بازسازی کردند. سه سال بعد نمای ستون دار ورودی به سرتاسر نمای جنوبی تعمیم داده شد. درسال ۱۳۱۵ استاد حسین طاهرزاده نمای شمالی ساختمان را از روی ستونهای آپادانای تخت جمشید ساخت.
اولین دوره مجلس در روز یکشنبه ۱۸ شعبان سال ۱۳۲۴، مطابق با مهرماه سال ۱۲۸۵، با حضور مظفرالدین شاه ،در عمارت سلطنتی، اتاق برلیان کاخ گلستان و با شرکت سفرا و نمایندگان کشورهای مختلف گشایش یافت. انتخابات دوره اول ،مطابق نظام نامه انتخابات، صنفی طبقاتی بود و طبقات شش گانه شاه زادگان و قاجاریه، علما و طلاب، اعیان و اشراف، ملاکان، کشاورزان و اصناف ۶۰ نماینده داشتند.
پس از فرمان مشروطیت، میرزا نصرالله خان نایینی، مشیرالدوله، دستور داد تا عمارت بهارستان را برای مجلس آماده کنند؛ اما نمایندگان گروههای مختلف مردم با اختصاص آن عمارت برای برگزاری جلسات مجلس مخالفت کردند و به همین دلیل تامدتی جلسه نمایندگان در مدرسه نظام، از بناهای واقع در ارگ سلطنتی، تشکیل میشد. در تاریخ ۲۷ شعبان سال۱۳۲۴نمایندگان مجلس طی نامهای از صدراعظم خواستند که عمارت بهارستان را به طور موقت برای تشکیل جلسههای مجلس اختصاص دهد. سپس در روز ۲۳ شوال سال۱۳۲۴ لوحه سر در مجلس با عنوان دارالشورای ملی ایران و عدل مظفر بر سر در عمارت بهارستان نصب شد. سردر باغ بهارستان به هنگام تشکیل مجلس شورای ملی همان سردری بود که به دستور میرزا حسینخان سپهسالار ساخته شده بود. شش ستون بلند و زیبا در دو طرف سردر باغ با در بزرگ و عمارت آجری هماهنگی خاصی داشت.
پس از مرگ مظفرالدین شاه، محمد علی شاه در مخالفت با مجلسی که قرار بود اختیارات او را محدود کند در توطئهای اعلام داشت که پدرش در هنگام تصویب نظام مشروطیت بیمار بوده است و به این وسیله مستبدانه فرمان مشروطیت را باطل اعلام کرد. بسیاری از شاه زادگان و اعیان و تنی چند از روحانیان مثل اشرف الواعظین نیز مردم را علیه مجلس تحریک میکردند.
جنگ میان محمدعلیشاه ومجلس تا آن جا پیش رفت که نمایندگان و آزادی خواهانی چون میرزا جهانگیرخان( مدیر روزنامه صور اسرافیل )، ملک المتکلمین، سید جمال الدین اصفهانی، محمد رضا شیرازی( مدیر روزنامه مساوات) ، قاضی قزوینی و علی اکبر دهخدا در بهارستان متحصن و عدهای نیز مسلح شدند.
روز سه شنبه ۲ تیر ماه سال ۱۲۸۷ ش، سربازان محمد علی شاه به فرماندهی لیاخوف روس در سه ستون به سوی مجلس شورای ملی روانه شدند و به دستور لیاخوف مجلس شورای ملی را، با تمام نمایندگان حاضر، هدف شلیک توپ قرار دادند. بسیاری از نمایندگان کشته شدند و به عمارت مجلس و مسجد سپهسالار نیز آسیبهایی وارد شد.
طرح ساختمان جدید مجلس شورای اسلامی طی سالهای ۱۳۵۲ تا۱۳۵۳مطرح شد. طرح از مهندس مؤید با پلان دایرهای شکل بود که آن طرح مردود اعلام شد. اما درسال ۱۳۵۵ طرح مجلس در دستور کار دفتر مشاوره گروه سردار افخمی قرارگرفت. فرم جدید به شکل هرم و مثلث سه قوه را تداعی میکند. رأس مثلث روی ساختمان مرتفع اداری است و هر چه به طرف کمیسیونها پایین می آید دوبال آن باز میشود. ارتفاع هرم ۴۵ متر است. زیر بنای تالار اصلی ۲۵۰۰۰ مترمربع، زیربنای اداری ۲۴۰۰۰ متر مربع، کمیسیونها ۱۵۰۰۰ متر مربع و پارکینگ زیر زمینی ۱۲۵۰۰ متر مربع است.
ساختمان جدید دارای سیستم هوشمند BMS گرمایشی و سرمایشی است. برای تهویه مطبوع نیز از روش جت فیوز استفاده شده است؛ زیرا هوا باید تا فاصله ۳۰ متری پرتاب شود تا به وسط سالن برسد.
طراحی داخلی بنا مبتنی بر معماری ایرانی است .سقفها گچ کاری با دست است و در آن از مقرنس کاری البته به صورت مدرن استفاده شده است. در این ساختمان دو اتاق ترجمه هم زمان وجود دارد.
ساختمان جدید مجلس شورای اسلامی با معماری شرکت مهندسان مشاور پل میر و با طراحی و مدیریت عبدالرضا ذکایی و گروه طراحی علی سردار افخمی، عباس قریب، مسعود قاضی زاهدی، منصور وکیلی، داریوش فیروزلی و بهروز احمدی ساخته شده است.
باغ بزرگ گورستان ظهیرالدوله محل دفن عده بسیاری از دراویش و هنرمندان و آزادی خواهان معروف ایرانی بوده است. ظهیرالدوله، نخستین فردی که در این خانقاه دفن شده است، پسر محمد ناصرخان قاجار بود که در ۱۶ سالگی با یکی از دختران ناصرالدین شاه ازدواج کرد. در سال۱۳۰۴ ه.ق، مرید حاجی میرزا حسن صفی علیشاه اصفهانی شد و لقب درویش صفا علی را برای خود برگزید. او آزادی خواه و طرفدار سلطنت مشروطه بود و انجمن اخوت را بنیان گذاشت و سرانجام در سال ۱۳۰۳ ه.ش، درگذشت.
هماکنون، در این گورستان کسی دفن نمیشود و از خانقاه برای مراسم مذهبی استفاده میشود و علاقهمندان به بازدید، در روزهای خاص و با شرایط ویژه، میتوانند از گورستان دیدن کنند.
در گورستان ظهیرالدوله عده بسیاری از هنرمندان، شعرا و دیگر نامداران ایران از جمله ملکالشعرای بهار، ابوالحسن صبا، قمرالملوک وزیری، حسین فاطمی، فروغ فرخزاد، رهی معیری، حسین تهرانی و ... آرمیدهاند.
آدرس : ميدان تجريش - خيابان دربند - خيابان ظهيرالدوله - گورستان ظهيرالدوله